Κεντρικό έργο: “Οι πολεμιστές”

Λάδι σε μουσαμά.-98Χ130-

 

130574

Ο Γιάννης Γαΐτης (Αθήνα, 4 Μαρτίου 1923 – 22 Ιουλίου 1984) ήταν Έλληνας ζωγράφος, χαράκτης και γλύπτης. Είναι γνωστός για τα “Ανθρωπάκια” του, μορφές που δεν έχουν ατομικά χαρακτηριστικά και έχουν πανομοιότυπο ντύσιμο με ριγέ κοστούμι και καπέλο, σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τη μαζοποίηση του σύγχρονου ανθρώπου.

Γεννημένος σε δύσκολες εποχές, μπήκε το 1942 στην Καλών Τεχνών με την συμπαράσταση και οικονομική στήριξη του πατέρα του και του θείου του. Μαθητευόμενος στο εργαστήρι του Κωνσταντίνου Παρθένη με συμφοιτητές του τον Τέτση, τον Μιγάδη, τον Δανιήλ, τον Μολφέση και τον στενό του φίλο Γιάννη Μαλτέζο. Ωστόσο, ασχολείται περισσότερο με το δικό του στυλ και κάνει τον χώρο του ατελιέ, χώρο όπου σύχναζαν διανοούμενοι και καλλιτέχνες της εποχής, διοργανώνοντας την πρώτη του έκθεση το 1944.

Στον Εμφύλιο, λόγω πολιτικών πεποιθήσεων, κρύβεται για ένα διάστημα στο σπίτι του θείου του στην Κηφισιά. Επί τρεις συνεχόμενες χρονιές εκθέτει στον λογοτεχνικό όμιλο Παρνασσός, ώσπου το 1947, οι 34 πίνακές του σαφώς επηρεασμένοι από τον κυβισμό και τον υπερρεαλισμό δημιουργούν μεγάλο σκάνδαλο και την καθολική απόρριψη του κοινού. Από τους λίγους που τον στηρίζουν είναι ο Οδυσσέας Ελύτης μέσα από τις σελίδες της Καθημερινής. Απογοητεύεται προς στιγμήν κι αρχίζει να σκέφτεται τρόπους διαφυγής. Στέλνει στον Κριστιάν Ζερβός των Cahiers d’ art 50 σχέδιά του κρυμμένα μέσα στα μπαούλα των σκηνικών του Μπαλέτου του Champs-Elysees, που περιόδευε στην Αθήνα.

Γιάννης-Γαΐτης.-Λαθραναγνώστες.-Λάδι-σε-μουσαμά.-115-Χ-885-εκ..

Λαθραναγνώστες 

Λάδι σε μουσαμά.

Το 1948 συμμετέχει στην πρώτη μεταπολεμική Πανελλήνια έκθεση, όπου δίνεται έμφαση στη γενιά του ’30. Έναν χρόνο μετά, στο τέλος του Εμφυλίου, το Γαλλικό Ινστιτούτο φέρνει έργα των Πικάσο, Μπρακ, Ματίς, Πικάμπια, Νταφί, Πράσινου, και αποφασίζουν με τον Αλέκο Κοντόπουλο να δημιουργήσουν την ομάδα «Ακραίοι», δημοσιεύοντας μάλιστα και μανιφέστο!

Η διαμάχη μεταξύ οπαδών της ελληνικότητας και εκείνων του μοντερνισμού τον πείθουν ότι ήρθε η ώρα να ετοιμάσει τις βαλίτσες του και πηγαίνει στο Παρίσι, όπου παντρεύεται την σύντροφό του, γλύπτρια, Γαβριέλλα Σίμωσι. Από εκεί γράφει σε ένα φίλο του: «Στην Ελλάδα ήμουν είκοσι χρόνια μπροστά, εδώ είμαι είκοσι χρόνια πίσω». Ξεκινά την δημιουργική του διερεύνηση, στην Γαλλία, στη Βραζιλία, στην Ελλάδα ξανά, με πολλές εμπειρίες.

Οταν το 1967 εγκαθιδρύεται η δικτατορία, εκτελεί το «Tiens», στο οποίο ένας μοτοσικλετιστής κοιτάζει ένα λευκό περιστέρι που κείται στη γη, και το «Η δολοφονία της ελευθερίας», όπου μια ομάδα στρατιωτικών πυροβολούν ένα περιστέρι: Τα «Ανθρωπάκια» εν τη γενέσει τους.

£-¡------¥¤-_thumb[274]

Τα πρώτα χαρακτηριστικά απρόσωπα Ανθρωπάκια, με το καπέλο μελόν, τα ριγέ κοστούμια, μαύρη γραβάτα, στοιχισμένα ασάλευτα σε γραμμές κάνουν την εμφάνισή τους στη Ρώμη το ’68. Έναν χρόνο αργότερα δίνουν το «παρών» στο Ινστιτούτο Γκαίτε της οδού Ομήρου στην Αθήνα. Τις επόμενες δεκαετίες, έγιναν ένα είδος τέχνης που τον διέκρινε.

Τα «Ανθρωπάκια» είναι η καυστική κριτική ματιά μίας κοινωνίας που πολλαπλασιάζει την ομοιότητα και αρνείται την ατομική ταυτότητα. Είναι τα πιόνια της εξουσίας, οι ανώνυμοι πολίτες, παθητικοί, εκφράζονται σιωπηλά με τον δικό τους τρόπο.

Μέσα από τα έργα του, πέρασε μηνύματα και δημιούργησε «τοπία έκφρασης».

Αργότερα, θα δούμε τα Ανθρωπάκια να γίνονται παιχνίδια, έπιπλα, πιάτα, υφάσματα, μόδα από τον Τσεκλένη, βγαίνουν στους δρόμους, συμμετέχουν στο Πατρινό καρναβάλι, ζωντανά ανδρείκελα με μελόν και ριγέ κοστουμάκια, ταξιδεύουν στα Ευρωπάλια στις Βρυξέλλες, φωτογραφίζονται μπροστά στο Cafe Flores. Διακωμωδώντας την αρχαιολατρία, γίνονται Οδυσσέας, Οιδίποδας, Σφίγγα, Ερμής, αμφορέας, πολεμιστές, φτερωτοί άγγελοι, κολόνες σε αρχαίους ναούς, Καρυάτιδες.

Καταπίεση

Καταπίεση

«…Θέλω πάρα πολύ να εξηγήσω τη δουλειά μου […] υπάρχουν ειδικοί που μπορούν να κάνουν αυτήν τη δουλειά […] αλλά εγώ νομίζω έχω πιο πολύ δικαίωμα να μιλήσω για τα Ανθρωπάκια, αυτά τα οποία είναι ξύλινα βέβαια, αλλά αληθινά Ανθρωπάκια. Δηλαδή είναι τα Ανθρωπάκια τού σήμερα, είναι το κατεστημένο και το ίδιο το Ανθρωπάκι αυτό αντιδρά στο κατεστημένο.

Οι άνθρωποι, τα Ανθρωπάκια που λέω, το κατεστημένο, έφτασε σ’ ένα σημείο όπου δεν παίρνει άλλο να πάει πιο μακριά […] γίνανε ένα νούμερο και τίποτα παραπάνω. Εδώ εγώ κάνω μια μαρτυρία και σας λέω: Φροντίστε να σωθείτε, να σωθούμε. Δεν μπορούσα να κάνω τίποτα άλλο εγώ εκτός απ’ αυτήν τη μαρτυρία».

«Μονόγραμμα» ΕΡΤ2, Γιάννης Γαΐτης, Νοέμβριος 1984

Parenthesis-Gaitis2

Παρένθεσις

Ο Γιάννης Γαΐτης δημιούργησε περισσότερα από 4.500 έργα ζωγραφικής, γλυπτικής, σχέδια και κατασκευές

Έφυγε από κοντά μας τον Ιούλιο του 1984, λίγες ημέρες μετά τα εγκαίνια της αναδρομικής έκθεσης του έργου του στην Εθνική Πινακοθήκη Αθηνών, δίχως να μπορέσει να παραβρεθεί.

 

Παρουσίαση: Λίλιαν Σίμου