Της Δήμητρας Ποντοπόρου.

Από το «Περιοδικό» του «Εθνικού Κήρυκα».

Η λέξη νερό προέρχεται από τα βυζαντινά χρόνια από την έκφραση νεαρόν ύδωρ, νερό φρέσκο, «φρέσκο καθώς ξεπήδαγε από τους αιώνες». Η λέξη κρήνη προέρχεται από την αρχαιοελληνική λέξη κάρα που σημαίνει κεφαλή. Η ετυμολογία της δείχνει ακριβώς τη ζωτική σημασία που έχει το νερό για την ανθρώπινη ζωή. Οι ονομασίες κεφαλόβρυσο και κεφαλάρι είναι οι απόηχοι της αρχαίας ελληνικής ετυμολογίας στη νεοελληνική γλώσσα και δείχνουν τη μεγάλη αξία που απέδιδαν οι άνθρωποι της προβιομηχανικής εποχής στις πηγές νερού.

Η Παγκόσμια Ημέρα για το Νερό

Η 22α Μαρτίου έχει οριστεί, από  την Παγκόσμια Συνδιάσκεψη του ΟΗΕ σχετικά με το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη που πραγματοποιήθηκε στο Ρίο Ντε Τζανέιρο της Βραζιλίας το 1992, ως η Παγκόσμια Ημέρα για το Νερό. Και δίκαια. Στις μέρες μας τα υδάτινα αποθέματα μειώνονται και η καθαρότητα του νερού δεν είναι δεδομένη.

Οι αιτίες; Η εκπομπή καυσαερίων δημιουργώντας το φαινόμενο θερμοκηπίου έχει επηρεάσει το κλίμα του πλανήτη. Οι ζώνες και οι εποχές των βροχοπτώσεων όπως τις ξέραμε αλλάζουν. Eχουμε γίνει μάρτυρες περιόδων ανομβρίας, ακραίων καιρικών φαινομένων, όσο και αναπάντεχων για τις συγκεκριμένες εποχές. Αυτό που χρειάζεται η αγροτική παραγωγή είναι αρκετές βροχοπτώσεις στην εποχή τους και μάλιστα όχι με τη μορφή καταιγίδας, ώστε το ευεργετικό νερό να απορροφάται σταδιακά από το έδαφος και να μην το διαβρώνει.

BLUE HORIZON from Land Art productions on Vimeo. (Υδάτινος ορίζοντας, σκηνοθεσία Βαγγέλης Ευθυμίου)

Τα δέντρα με την κομοστέγη τους, δηλαδή τις φυλλωσιές τους, αναχαιτίζουν την ορμή των νερών της βροχής και διευκολύνουν την καλύτερη απορρόφησή του και τον εμπλουτισμό του υπόγειου υδροφόρου ορίζοντα.  Oμως η δασοκάλυψη του πλανήτη διαρκώς μειώνεται. Παράλληλα έχουμε καλύψει με τσιμέντο μεγάλες εκτάσεις, έχουμε κλείσει τα ρέματα, έχουμε αποξηράνει λίμνες και αντλούμε μεγάλες ποσότητες νερού για την άρδευση των απαιτητικών πλέον καλλιέργειών μας. Το αποτέλεσμα είναι η ελλιπής τροφοδοσία των αποθεμάτων νερού.

Πολύ περισσότερο συχνά τα υδάτινα αποθέματα μολύνονται και ρυπαίνονται από ανθρώπινες δράσεις. Οι ποταμοί συχνά γίνονται αποδέκτες αστικών και βιομηχανικών λυμάτων. Επιπλέον τα υπολείμματα των λιπασμάτων, τα καρκινογόνα νιτρικά και νιτρώδη άλατα, απορροφώνται στο υπέδαφος και καταλήγουν στον υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα. Το νερό πολλών περιοχών είναι πλέον ακατάλληλο προς πόση.

Η κρήνη της αρχαίας Στυμφάλου.

Από την ιστορία της υδροδότησης

Για μας σήμερα ένα ποτάμι ή μια πηγή συνήθως δεν είναι κάτι περισσότερο από εικόνες ρομαντισμού και τοπία ονειροπόλησης. Για χιλιάδες γενιές όμως και ακόμα για ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού του πλανήτη μας το πηγαίο ύδωρ ευθύγραμμα σημαίνει την επιβίωση. Το νερό που ξεδιψάει και το νερό που ποτίζει.

Παλιότερα κάθε παραδοσιακή κατοικία είχε το πηγάδι της και οι άνθρωποι είχαν μεγαλύτερη συνείδηση της οικονομίας του νερού, αλλά και της ανάγκης διατήρησης της καθαρότητας των πηγών. Η αρχαιότερη γραπτή αναφορά σε πηγάδι είναι το Παρθένιον, με ύδωρ ευήρητον, που αντλείται εύκολα, στην Ελευσίνα, όπου η Δήμητρα στάθηκε για να θρηνήσει την κόρη της. Τα πηγάδια, πηγές τροφοδοσίας νερού και τόποι συνάντησης. Πόσους ξεδίψασαν, πόσα ζώα πότισαν, πόσα βλέμματα έσμιξαν πάνω από το στόμιό τους, πόσα πρόσωπα αντάμωσαν, πόσοι χαιρετισμοί ανταλλάχτηκαν! Σήμερα όμως το νερό των περισσότερων είναι μολυσμένο.

Παραδείγματα από την αρχαιότητα μας δείχνουν πώς στις αρχαίες κρήνες τηρούνταν συνθήκες καθαρότητας του νερού. Για παράδειγμα στην Ελευσίνα έχει βρεθεί δίχωρη δεξαμενή, όπου το νερό περνάει από τον πρώτο χώρο, για να κατακαθίσουν τα ιζήματα – χώματα και μετά διοχετεύεται στο δεύτερο, από τον οποίο το αντλούσαν.

Η ίδια ανάγκη εξασφάλισης αρκετού και καθαρού πόσιμου νερού ίσχυε και για τις περιόδους πολέμου στις ακροπόλεις των πόλεων, όπου αποκλείονταν από την εύκολη πρόσβαση σε πηγές. Η ευφυής λύση που έδωσαν από τα προϊστορικά χρόνια ήταν να εξασφαλίζουν πρόσβαση απευθείας στο επίπεδο του υδροφόρου ορίζοντα. Πώς; Με υπόγειες σήραγγες. Τέτοιες υπόγειες σήραγγες έχουν διασωθεί από τις ακροπόλεις των Μυκηνών και της Τίρυνθας και από το λεγόμενο «ανάκτορο του Οδυσσέα» στην Ιθάκη. Το κοινό χαρακτηριστικό τους είναι η άμεση πρόσβαση στον υδροφόρο ορίζοντα. Στην Ιθάκη μια τοξωτή σήραγγα κατεβαίνει σε βάθος 4 μέτρων.  Στις Μυκήνες μια στεγασμένη, για λόγους υγιεινής, σκάλα, που αναπτύσσεται σε τρεις κατευθύνσεις, κατεβαίνει 10 μ. υπό το έδαφος και 13 μ. στην Τίρυνθα. Τοίχοι σταθεροποιούσαν τις απότομες λοφοπλαγιές προστατεύοντας τα φρέατα και τις σήραγγες πρόσβασης σε αυτά.

Μια άλλη λύση ήταν η συλλογή του βρόχινου νερού, τότε καθαρού, μια και η βροχή δεν ήταν όξινη. Από την αρχαιότητα τα σπίτια σε νησιά και σε άνυδρες περιοχές είχαν στη στέγη περιμετρικά λούκια που συνέλεγαν τα όμβρια ύδατα στην υπόγεια στέρνα τους. Από τα βυζαντινά χρόνια χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Μονεμβασιάς, μιας πολιτείας χωρίς καμία πηγή νερού, που εξασφάλιζε την υδροδότησή της αποκλειστικά από τις υπόγειες στέρνες των κατοικιών και τις δημόσιες στέρνες στην κορφή του βράχου. Υδροδοτούμενη αποκλειστικά από το νερό της βροχής η καστροπολιτεία κατάφερε να αντέξει σε πολιορκία ενός ολόκληρου χρόνου. Στις στέρνες έριχναν μέσα ένα χέλι, για να καθαρίζει με φυσικό τρόπο το νερό από οργανικά υλικά, χορτάριασμα και έντομα.

Υπόγεια σήραγγα στην Τίρυνθα που οδηγούσε απευθείας στον υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα.

Γουλιά γουλιά το καθαρό νερό

Για μας σήμερα το νερό είναι κάτι που ρέει ακατάπαυστα, όταν ανοίγουμε τη στρόφιγγα της βρύσης ή που αγοράζουμε με μισό ευρώ από το περίπτερο της γειτονιάς μας. Το δεύτερο όμως γεγονός, ότι δηλαδή το νερό το αγοράζουμε γουλιά γουλιά σε ένα μικρό μπουκαλάκι, θα πρέπει να μας προβληματίσει. Ενώ φαίνεται πως το νερό είναι ευκολότερα διαθέσιμο και σε μεγαλύτερες ποσότητες από ό,τι παλιότερα, το καθαρό νερό στις μέρες μας δεν είναι τόσο εύκολα διαθέσιμο όσο ήταν στο παρελθόν. Το νερό της βρύσης σε πολλές πόλεις δεν πίνεται και το εμφιαλωμένο δεν στερείται προβλημάτων. Συγκεκριμένα, το νερό στη βρύση μας ελέγχθηκε πριν από δύο ώρες, ενώ το εμφιαλωμένο πριν από έξι μήνες. Από τη στιγμή που εμφιαλώνεται δε γίνεται περαιτέρω έλεγχος και ο τρόπος αποθήκευσης των μπουκαλιών δεν εγγυάται τη διατήρηση της αρχικής ποιότητας.

Υδρορροούσα γη και αρσενικοί ποταμοί

Ισως χρειάζεται να σκύψουμε στη αρχέγονη σοφία της γλώσσας μας και να δούμε πώς συνδυάζονται τα δυαδικά στοιχεία της ζωής, το αρσενικό και το θηλυκό, σε σχέση με το νερό. Στην αρχαία ελληνική σκέψη η μητέρα γη είναι η υδρορροούσα, αυτή δηλαδή που προσφέρει το νερό στους ανθρώπους μέσω των πηγών, όπως η μητέρα προσφέρει το γάλα από τα στήθη της. Η λέξη πηγή είναι θηλυκού γένους και μάλιστα στη νεοελληνική συχνά η πηγή ονομάζεται μάννα. Από τις πηγές στη συνέχεια φέρουν το νερό οι ποταμοί. Οι ποταμοί στην ελληνική γλώσσα είναι αρσενικού γένους και στην αρχαιότητα συχνά ήταν και θεοί, δεδομένου πως είναι οι φλέβες και οι αρτηρίες της γης. Αυτή η δυαδική σύνδεση αρσενικών και θηλυκών στοιχείων είναι που δημιουργεί την παραγωγική δύναμη στον πλανήτη μας.

bit.ly/2nPElLthttps://www.ekirikas.com/%CF%80%CE%B5%CF%82-%CE%BC%CE%BF%CF%85-%CE%BC%CE%B9%CE%B1-%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%AF%CE%B1-%CF%85%CE%B4%CF%81%CE%BF%CF%81%CF%81%CE%BF%CE%BF%CF%8D%CF%83%CE%B1-%CE%B3%CE%B7-%CE%BA%CE%B1/