Από την Λίλιαν Σίμου

 

Το μοναδικό Μουσείο καλαθοπλεκτικής στην Ευρώπη, βρίσκεται στην Κομοτηνή!

 

Σε πρόσφατο ταξίδι μου στην όμορφη Θράκη, είχα την ευκαιρία να επισκεφθώ ένα ενδιαφέρον μουσείο, του οποίου την ύπαρξη δεν γνώριζα. Πρόκειται για το Μουσείο Καλαθοπλεκτικής των Ρωμά στο χωριό Θρυλόριο, μόλις 9 χλμ έξω από την Κομοτηνή. Είναι μία απλή διαδρομή που μπορεί να κάνει κάποιος και με αστικό λεωφορείο και αξίζει ειλικρινά τον κόπο!

Με μεράκι και πολλή αγάπη για την παράδοση και τις τέχνες που χάνονται, δημιουργήθηκε ο ξεχωριστός χώρος με εκθέματα πλεκτικής.

Σε μία περιοχή όπου το καλάμι λόγω των λιμνών και των υγροβιότοπων είναι σε αφθονία, η χρήση του έφερε μεταξύ άλλων και την εκτεταμένη δημιουργική πλεκτική με καλάμι, για πολλές εφαρμογές.

Ο υπεύθυνος του Μουσείου, κ. Αντώνης Λιάπης, μας ταξίδεψε στον χώρο και στον χρόνο. Έχει αναζητήσει σε πολλά μέρη του κόσμου την ιστορία και αντιπροσωπευτικά εκθέματα για το ξεχωριστό αυτό Μουσείο και έχει ανακαλύψει σπάνια δημιουργήματα.  Μας εξήγησε τα είδη, μέσω των οποίων πλέκονται τα καλάθια (και όχι μόνο), καθώς χρησιμοποιήθηκε και χρησιμοποιείται εκτός του γνωστού μας καλαμιού, το στάχυ, οι φλούδες από δέντρα, οι βέργες φουντουκιάς, ιτιάς… και πολλές άλλες.

Το καλάθι είναι ένα έργο τέχνης, εδώ και χιλιάδες χρόνια. Γι’ αυτό και μέσω της πλεκτικής του, αποτυπώνεται η ιστορία των λαών και κάθε τόπου. Σήμερα ίσως δεν κατανοούμε επαρκώς οι περισσότεροι την αξία του, καθώς υπάρχει η συνθετική ύλη. Η εμφάνιση της πλαστικής ίνας, μείωσε αισθητά την χρήση του φυσικού τρόπου των καλαθιών, αλλά κάθε πλεκτό από συνθετική ύλη, δεν μπορεί να έχει την εφάμιλλη αισθητική, αξία και ποιότητα των δημιουργημάτων αυτών.

Το Μουσείο παρουσιάζει διαφορετικές τεχνοτροπίες και καλάθια από τη χερσόνησο του Αίμου, την Αίγυπτο, το Λίβανο, τη Συρία, την Αργεντινή, τη Συρία, από τον Αμαζόνιο, από την υποσαχάρια Αφρική,  και πολλές χώρες ακόμη, κατασκευασμένα είτε από Ρωμά είτε από μη Ρωμά πληθυσμούς με ιδιαίτερους τρόπους πλέξης και διαφορετικά υλικά και εργαλεία.

Πολλά τα εκθέματα και συχνά κάποια από αυτά εναλλάσσονται στον εκθεσιακό χώρο, αφού είναι τόσα πολλά τα είδη και δεν μπορούν να συμπεριληφθούν όλα στον χώρο ταυτόχρονα. Στην παρουσίαση μάθαμε πως οι χρήσεις είναι απίστευτα πολλές… καλάθι για μεταφορά νερού, για αποθήκευση προϊόντων, για μεταφορά μεθυσμένων, για μεταφορά φιδιών, για θεραπεία αρρώστων, παγωνιέρα, κρυψώνας σε πολεμικές περιόδους, σύνεργο εμπρηστή,  κούνιες πλεκτές για μωρά παιδιά, κυψέλες, μπουγαδοκόφινα, θεραπευτικά καλάθια των Ρωμά…

Η αναπαράσταση ενός Ρώσου αγρότη που είχε μπότες, καπέλο, τσάντες και άλλα αντικείμενα πλεκτά από καλάμια, ήταν ένα από τα εκθέματα που μας προσείλκυσαν  επίσης…

Η Αγία Σοφία και η Ρώσικη εκκλησία – το μικρότερο καλάθι του κόσμου (7 χιλιοστών) – τα πανέμορφα καλάθια των Πομάκων

 

Ενδιαφέρον και εντύπωση μου έκαναν  τα  πανέμορφα καλάθια των Πομάκων, ιδιαίτερα περίτεχνα και συνδέονται με τις παραδόσεις τους, άλλο είναι για την νύφη, άλλο για προστασία για το σπίτι από τις αρνητικές ενέργειες, και άλλα για διαφόρους λόγους.

Έξω από το Μουσείο, σε ένα βαγόνι παλαιότερης εποχής, το εργαστήριο των καλαθοπλεκτών, μας έδωσε την εικόνα του καλαθοπλέκτη και της οικογένειάς του, του χώρου, των υλικών και των εργαλείων του, καθώς μέσα υπάρχει αναπαράσταση του σπιτιού, «της γωνιάς του καλαθοπλέκτη».

Φεύγοντας από το Μουσείο, νιώθαμε πως δεν είχαμε δει αρκετά… πως ο χρόνος ήταν ελάχιστος… και σκεπτόμουν… άραγε πόσα μπορεί να κρύβονται πίσω από μία  σκούπα από κλαδιά, από ένα καλάθι που ίσως δεν εκτιμάμε όπως θα έπρεπε; Πόσες μνήμες, παραδόσεις, συναισθήματα και σκέψεις όσων τα άγγιξαν, τα εμπνεύστηκαν, τα κατασκεύασαν;

Μεταξύ άλλων, το Μουσείο μας περνά και ένα οικολογικό μήνυμα: την χρήση φυσικών υλικών τα οποία μας παρέχουν υπέροχα έργα Τέχνης, και φυσικά, εξαιρετικά εργαλεία χρήσης.

Το Μουσείο αποτελεί πόλο έλξης επισκεπτών από το εξωτερικό και από τη χώρα μας. Υπάρχουν προγράμματα μαθητών και φοιτητών, ‘οπου ενημερώνονται, αλλά και παρακολουθούν ταυτόχρονα εκπαιδευτικά βίντεο, σχετικά με την πολιτισμική κληρονομιά και τις λαογραφικές συνήθειες των ανθρώπων στην πορεία του χρόνου, σε σχέση με τα προϊόντα της φύσης. Πιστεύω με τον τρόπο αυτό αναπτύσσεται σε νέους ανθρώπους η οικολογική συνείδηση, αφού γίνεται κατανοητό πως ακόμη και το φτωχό καλάμι, έχει μία μακρά ιστορία και σημαντική χρησιμότητα στην ζωή των ανθρώπων.

Επισκέψεις κατόπιν συνεννόησης με τον υπεύθυνο του Μουσείου, στο τηλέφωνο 6977 58 58 44