από την Μάρθα Πατλάκουτζα.

Φθινόπωρο 1940

«Και πάλι Οκτώβρης! Πόσο τον τρέμω…» ψελλίζει η Μερτζανή. «Οκτώβρης ήταν και τότες που είχαμε φύγει από τη Θράκη. Αχ, ρίζα μου και δάκρυ μου!» δακρύζει η φωνή της μέσα της.

 «Πόσο ψεύτρα είσαι παλιοζωή. Τάζεις λαγούς με πετραχήλια. Αμ κι εμείς οι έρμοι οι άνθρωποι μυαλό δεν βάνουμε. Ασχολούμαστε με τα μικρά και χάνουμε τα χνάρια της ζωής…»  συλλογιέται με πίκρα. «Η ζωή μου άλλαξε τόσες φορές. Πόσο θα ήθελα να επιστρέψω στα σιωπηλά βουνά και να αναπνεύσω για μία ακόμα φορά τον αέρα τους. Το μυαλό μου και μια λίρα. Γιατί γκρινιάζω; Και πάλι Δόξα Τω Θεό να λέω που ζω και καλοζώ…»

Τα δέντρα γύρω της γυμνώνονται με το παγωμένο φύσημα του ανέμου και τα καφεκίτρινα φύλλα στροβιλίζονται στα βήματα του χορού που γνωρίζουν από γεννησιμιού τους

Η μοίρα στέκει ακίνητη και παρακολουθεί με ανία τη ζωή της Μερτζανής. Κακιώνει με την ευτυχία της και τότε αποφασίζει να δράσει. Φορά με αποφασιστικότητα την τρομαχτική της μάσκα  και στις μύτες των ποδιών  κουνά το μαγικό της ραβδάκι.

Οι χωριανοί έχουν σκορπίσει στα χωράφια τους για να οργώσουν και να σπείρουν τα χωράφια τους, όταν ακούν την σειρήνα της κοινότητας να ηχεί σαν δαιμονισμένη. Όλοι μαρμαρώνουν. Με το δικράνι και την τσάπα στο χέρι κοιτούν παραξενευμένοι τριγύρω τους. Από το μεγάφωνο ακούγεται η λαχανιασμένη αντρική φωνή «Η Ιταλία κήρυξε τον πόλεμο στην Ελλάδα!»

            Μέσα από τις διηγήσεις των γονιών και των παππούδων μας, γνωρίσαμε την ιστορία τους σαν εφιαλτικό παραμύθι. Οι δικές μας γενιές καλούνται να αποδώσουν τον οφειλόμενο φόρο τιμής, αφού μάλιστα έχουμε χρέος να συντηρούμε την ιστορική μας μνήμη ως συστατικό στοιχείο της εθνικής μας ζωής.

            Η ιστορική μνήμη δεν είναι γνωστική πολυτέλεια και δεν αφορά μόνο τους ιστορικούς. Είναι το κατεξοχήν εργαλείο όλων μας, για να ερμηνεύσουμε το παρόν. Οι μνήμες συγκροτούν την ταυτότητά μας και μας παρέχουν ένα πλαίσιο για τη σκέψη και τη δράση μας.

            Κοινή πατρίδα όλων μας… η μνήμη.

            Χρόνια πολλά, ελεύθερα, ευλογημένα.

(Το απόσπασμα είναι από το βιβλίο μου «Μερτζανή, το δάκρυ της Θράκης»)