Από την Ισμήνη Χαρίλα

Πρόσφατα κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Πατάκη το νέο βιβλίο της Βησσαρίας Ζορμπά Ραμμοπούλου με τίτλο «Οι ματαιωμένοι αρραβώνες – Η 29η Απρίλη 1453». Πρόκειται για ένα έργο που εντάσσεται στην κατηγορία της παιδικής – εφηβικής λογοτεχνίας και φέρνει τα παιδιά σ’ επαφή με μια εξαιρετικά σημαντική στιγμή της ιστορίας, την Άλωση της Πόλης, ενώ ταυτόχρονα μεταφέρει την ανθρώπινη αγωνία για επιβίωση και αναδημιουργία.

Η συγγραφέας συνομιλεί σήμερα με το Writer’s Gang.

W.G: Κυρία Ραμμοπούλου πρόσφατα και με αφορμή την έκδοση του βιβλίου σας «Οι ματαιωμένοι Αρραβώνες» από τις Εκδόσεις Πατάκη ξεκίνησε ένα νέο ταξίδι με τους αναγνώστες σας. Δεδομένου ότι δεν είναι το πρώτο σας βιβλίο που εκδίδεται, ποια είναι τα συναισθήματά σας, ποιες οι προσδοκίες σας και ποιους καρπούς έχετε αποκομίσει από την εμπειρία σας μέχρι σήμερα;

Β.Ρ. Τα συναισθήματά μου για την κυκλοφορία κάθε μου βιβλίου είναι εξ ίσου έντονα με τα συναισθήματα που ένιωσα, όταν κράτησα για πρώτη φορά το πρώτο εκδοθέν αντίτυπο του πρώτου μου βιβλίου. Δεν μπορώ να τα ορίσω με δυο λόγια, μοιάζουν με τα συναισθήματα ενός γονέα με τη γέννηση κάθε παιδιού του, όσα και αν έχει αποκτήσει νωρίτερα….. Φυσικά περιμένω να αγαπηθεί. Έχω αγαπήσει τους χάρτινους ήρωές μου κατά τη διάρκεια της συγγραφής, έχω ζήσει μαζί τους πολύ καιρό, έχω μοιραστεί τα συναισθήματά τους. Και όταν αγαπιούνται και από τους αναγνώστες μου, η ανατροφοδότηση είναι τεράστια: μέσα από τις εντυπώσεις και τις κρίσεις των αναγνωστών μου, με όποιον τρόπο και αν τις λαμβάνω, αντλώ την έμπνευση και τη δύναμη για να γράψω την επόμενη ιστορία μου.

W.G: Η Άλωση της Πόλης αποτελεί ένα σημαντικό ιστορικό γεγονός για τον Ελληνισμό και ορίζεται ως το σημείο μηδέν για το μυθιστόρημά σας. Ποιοι ήταν οι λόγοι που σας ώθησαν να ασχοληθείτε μ’ αυτήν την περίοδο και να τοποθετήσετε τους ήρωές σας στο συγκεκριμένο χρονικό πλαίσιο;

Β.Ρ. Η Άλωση είναι ένα γεγονός κατακλυσμιαίας σημασίας όχι μόνον για τον Ελληνισμό. Είναι το γεγονός που άλλαξε την πορεία των Βαλκανίων, της Ευρώπης, της ίδιας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, την πορεία του κόσμου. Η ανακάλυψη της Αμερικής και του Νέου Κόσμου από πολλούς ιστορικούς θεωρείται απότοκο της Άλωσης, της αλλαγής του συσχετισμού δυνάμεων στη Μεσόγειο και στη Μ. Ανατολή.

Αυτό δείχνει πως καμιά καταστροφή δεν σημαίνει απόλυτο θάνατο. Το τέλος του οικείου μας κόσμου δεν είναι και το τέλος όλου του κόσμου. Η ζωή βρίσκει τους τρόπους να αναγεννάται, όπως ο φοίνικας μέσα από τις στάχτες του: η μετοικεσία ανθρώπων και μνημείων του Λόγου και της Τέχνης από την Κωνσταντινούπολη στη Δύση συνέβαλλε και στην εξακτίνωση του ελληνικού πνεύματος στην Ευρώπη.

Το ίδιο συμβαίνει και με τις ζωές των απλών, ανώνυμων ανθρώπων, που ξαφνικά γίνονται πρωταγωνιστές ιστορικών γεγονότων και τραγωδιών. Αρκεί να θυμηθούμε τους τρόπους με τους οποίους συνέβαλλαν στην ελληνική κοινωνία, μετά το 1922, οι πρόσφυγες της Μ. Ασίας και του Πόντου των οποίων η επέτειος του ξεριζωμού, κατά ένα περίεργο παιχνίδι της ιστορίας, είναι τον ίδιο μήνα, τον Μάιο, με την επέτειο της Άλωσης.

Αυτή η γνώση είναι που θέλω να περνάει στους αναγνώστες μου, ειδικά των νεότερων ηλικιών: η γνώση της ιστορίας και της ζωής να οδηγεί σε μία ενσυνείδητη – όχι αφελή και ανεδαφική – αισιοδοξία μία δυναμική αλλά και ευαίσθητη στάση ζωής τόσο απέναντι στα ατομικά προβλήματα όσο και απέναντι στον πάσχοντα συνάνθρωπο.

W.G: Στο οπισθόφυλλο του βιβλίου σας επισημάνεται η φράση «περασμένα μεγαλεία και διηγώντας τα να κλαις». Με αφορμή τη σημερινή πανδημία που ταλανίζει τον πλανήτη και συγκρίνοντας την με αυτές παλαιότερων ετών, όπως επί παραδείγματι του 1918, ποιες πιστεύετε ότι θα είναι οι επιπτώσεις στο μέλλον; Ποια τα οφέλη και ποιες αντίστοιχα οι απώλειες της τωρινής εμπειρίας της ανθρωπότητας που θα επηρεάσουν την εξέλιξή της;

Β.Ρ:. Η αναπόληση «των περασμένων μεγαλείων» είναι ένα φυσιολογικό στάδιο σε περιπτώσεις απώλειας και πένθους. Ωστόσο, πέρα από τα συναισθήματα λύπης και ματαίωσης, είναι και μία διαδικασία που βοηθά στην ανασύνταξη της σκέψης, στον επανακαθορισμό των αξιών και των κριτηρίων που ορίζουν ή πρέπει να ορίζουν την ατομική και συλλογική ζωή. Σε αυτές τις περιόδους ο άνθρωπος προχωράει σε «ξεκαθαρίσματα». Επανεκτιμά όσα θεωρούσε αυτονόητα χωρίς να τους δίνει σημασία. Αγαθά, δηλαδή, όπως η ζωή και η υγεία. Παραμερίζει τον στείρο ατομικισμό και το κυνήγι του ατομικού ευδαιμονισμού, αρχίζει να παλεύει για κατακτήσεις που αξιοδοτούν συλλογικά την ανθρώπινη διαβίωση: συστήματα υγείας και κατάρτισης, προώθηση της επιστημονικής γνώσης και της έρευνας, συλλογική πρόνοια και περίθαλψη. Οι περισσότερες κοινωνικές και επιστημονικές κατακτήσεις έχουν προέλθει από περιόδους κρίσης, μέσα στις οποίες καταρρέουν ή ανατρέπονται σαθρές αξίες και επιδιώξεις.

W.G: Είστε εκπαιδευτικός και γράφετε βιβλία για παιδιά. Οι νέοι σήμερα αγκαλιάζουν το βιβλίο; Τελικά διαβάζουν λιγότερο ή περισσότερο συγκριτικά με τις παλαιότερες γενιές;

Β.Ρ:. Νομίζω πως οι νέοι διψούν για βιβλία που στηρίζονται στη λογοτεχνική αφήγηση. Ιδιαίτερα σήμερα που η αφήγηση έχει παραμεριστεί ακόμη και από τα εκπαιδευτικά βιβλία. Έχουμε εστιάσει στη μετάδοση πληροφορίας και γνώσης, αντιμετωπίζουμε τα παιδιά και τους νέους μας σαν ηλεκτρονικούς «εγκεφάλους» όπου θα «αποθηκευτεί» πληροφορία χρήσιμη μελλοντικά και γνώση αξιοποιήσιμη επαγγελματικά. Τα παιδιά καθηλώνονται από την αφήγηση, ακόμη και από την προφορική αφήγηση, μέσα στην τάξη, λόγου χάριν. Όσο για το δεύτερο σκέλος της ερώτησης, δεν μπορώ να απαντήσω με βεβαιότητα. Δεν έχω υπόψη μου στοιχεία από συγκριτικές μελέτες και έρευνες, οι οποίες βέβαια υπάρχουν. Ωστόσο, μια απλή παρατήρηση της καθημερινότητάς τους δείχνει ότι η κάθε είδους «οθόνη» (κινητού, υπολογιστή ή ηλεκτρονικού παιχνιδιού) έχει εκτοπίσει άλλες δραστηριότητες όπως το διάβασμα και το oμαδικό παιχνίδι.

W.G: Ποια είναι κατά τη γνώμη σας η θεματική στην οποία οφείλουν να εστιάσουν οι συγγραφείς εφηβικού βιβλίου, ώστε να προσεγγίσουν τα παιδιά;

Β.Ρ: Ασχέτως θεματικής, προσωπικά πιστεύω πως οι συγγραφείς οφείλουμε χωρίς διδακτισμούς, μέσα από τις ιστορίες των βιβλίων μας, να γράφουμε ή να θίγουμε θέματα που αφορούν την προσωπική και την κοινωνική ζωή των σύγχρονων εφήβων. Στο μυθιστόρημά μου «Το Καλοκαίρι των Αβάρων», παρότι η ιστορία τοποθετείται στην Κωνσταντινούπολη του 7ου μ. Χ. αιώνα, έθιξα το ζήτημα των ασυνόδευτων ανηλίκων, που τόσο έντονα απασχολεί τη σύγχρονη Ευρώπη. Ανάλογα, και σε τούτο το μυθιστόρημά μου, που περιστρέφεται γύρω από τους «Ματαιωμένους Αρραβώνες» της δεκαοχτάχρονης Ιζαμπώς, μιλώ για το διαχρονικό δράμα των εκπατρισμών και της προσφυγιάς, ύστερα από μεγάλες ιστορικές τραγωδίες. Σαν αυτά τα δράματα που συμβαίνουν σήμερα, σαν αυτά που βλέπουν οι σημερινοί έφηβοι στον κόσμο τους. Και αν δεν τα βλέπουν, εμείς οι συγγραφείς οφείλουμε να τους τα δείξουμε, μυώντας τους ταυτόχρονα στον θαυμαστό κόσμο της λογοτεχνίας.

W.G: Θα θέλατε να μας αποκαλύψετε τα μελλοντικά σας σχέδια;

Β.Ρ: Αυτή τη στιγμή, μόλις ολοκλήρωσα ένα ιστορικό μυθιστόρημα για ενήλικο κοινό, το οποίο διαδραματίζεται στο Κίεβο, στα τέλη της πρώτης χιλιετίας τότε που όλοι περιμένουν το τέλος του κόσμου και την Τελική Κρίση, ενώ λαοί χάνονται και νέοι εμφανίζονται στο προσκήνιο του τότε γνωστού κόσμου. Παράλληλα, άρχισα ένα ιστορικό μυθιστόρημα για εφήβους, τοποθετημένο στη Μέκκα και τη Μεδίνα, λίγο καιρό μετά το θάνατο του Μωάμεθ. Πρόκειται για μια περιπέτεια που ουσιαστικά θίγει το θέμα των θρησκευτικών προφάσεων από εκπροσώπους διαφόρων θρησκευμάτων, προκειμένου να δικαιολογηθούν πράξεις που καμία σχέση δεν έχουν με καμιά θρησκεία ή ιδεολογία. Ο προσωρινός του τίτλος είναι «Το Καραβάνι των Αστέγων» αλλά μέχρι να το τελειώσω, θα δούμε.

W.G: Και η ερώτηση που περιμένετε σε κάθε συνέντευξή σας, αλλά δεν σας υποβάλλεται ποτέ;

Β.Ρ. Ωραία ερώτηση! Περιμένω κάποτε να με ρωτήσουν: «Πότε πιστεύετε πως η συγγραφή, λογοτεχνική ή επιστημονική, θα θεωρηθεί άξια αξιοπρεπούς επαγγελματικής αμοιβής και σύνταξης στην Ελλάδα;»…. Αλλά, μάλλον, δεν είναι της παρούσης.

W.G: Σας ευχαριστούμε πολύ και ευχόμαστε καλή επιτυχία στο έργο σας.

Β.Ρ. Εγώ ευχαριστώ εσάς για τη φιλοξενία και τις τόσο εύστοχες ερωτήσεις σας. Εύχομαι σε εσάς και στους αναγνώστες σας υγεία και δύναμη!

Φωτογράφηση κας Ραμμοπούλου: Λένα Αρκουμάνη