Από την Ισμήνη Χαρίλα

Ο Ζαν Ζακ Ρουσσώ σχολίασε ότι «η ευτυχία δεν είναι να κάνεις αυτό που θέλεις, αλλά να μην κάνεις αυτό που δεν θέλεις».

Η έννοια της ευτυχίας ως αποτέλεσμα των προσωπικών επιλογών αποτελεί και τον θεματικό πυρήνα της νουβέλας «Ήθαν Φρομ» της Ίντιθ Γουόρτον που δημοσιεύτηκε το 1911.

Η Αμερικανίδα συγγραφέας μεταφέρει τους αναγνώστες της στη Νέα Αγγλία και περιγράφει τις δύσκολες συνθήκες που αντιμετώπιζαν εκείνη την εποχή οι κάτοικοι της υπαίθρου. Βασικός ήρωας της ιστορίας είναι ο Ήθαν Φρομ, ένας νέος άνδρας που αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τα όνειρά του δυο φορές. Την πρώτη από επιλογή για να φροντίσει την άρρωστη μητέρα του και τη δεύτερη από ένα άσχημο καπρίτσιο της Μοίρας που τον υποδούλωσε στον ζυγό της ανώφελης ελπίδας, των ανεκπλήρωτων ονείρων και της αθέλητης ήττας.

Μέσω της αναδρομικής αφήγησης λοιπόν από ένα πρόσωπο που επιχειρεί να ανασυνθέσει τα γεγονότα σύμφωνα με τα προσωπικά του συμπεράσματα, η Γουόρτον αναλύει την κατάσταση και παραθέτει τις λεπτομέρειες που διαδραμάτισαν καταλυτικό ρόλο στη δυστυχία του ήρωα και στην απομάκρυνσή του από την προοπτική ενός ήρεμου και ξέγνοιαστου μέλλοντος.

Χρησιμοποιώντας συμβολισμούς, η συγγραφέας αποδίδει από τη μια πλευρά το ψυχικό φορτίο του Ήθαν και από την άλλη εκφράζει μέσω εικόνων ορισμένους βασικούς φιλοσοφικούς σχολιασμούς αναφορικά με τις μεταβολές που συνέβησαν στις αρχές του εικοστού αιώνα στον συνολικό τρόπο ζωής των ατόμων.

Το ερημικό τοπίο της υπαίθρου, που συχνά φαίνεται σκοτεινό λόγω των καιρικών φαινομένων, αντιπαραβάλλεται επομένως με τις μεγαλουπόλεις, όπου κυριαρχούν τα φώτα και οι ανέσεις που παρέχει η εξέλιξη της τεχνολογίας. Ομοίως η στασιμότητα και η αναλλοίωτη πραγματικότητα της επαρχίας αντιτίθεται στην ξέφρενη κινητικότητα και την ταχύτατη ανάπτυξη των πόλεων, ενώ ο χρόνος φαίνεται να λαμβάνει ετερόκλητες διαστάσεις ανάλογα με τον χώρο που συναντάται.

Στη συνέχεια το χιόνι καλύπτει κάθε εκατοστό της περιοχής, όπου κατοικεί ο Ήθαν και οδηγεί στην απομόνωση, στον εγκλωβισμό, τη μονοτονία, αλλά και στην εμφατική αντίθεση με την έννοια του ερέβους. Παράλληλα όμως αυτοί οι ίδιοι παγοκρύσταλλοι αναπαριστούν με τη λευκότητά τους την ελπίδα, την κάθαρση και την ευκαιρία για αυτοσυγκέντρωση και αυτοκριτική. Δυνατότητες δηλαδή που εκλείπουν από το ψεύτικο φως των μεγαλουπόλεων, όπου όλα προφυλάσσονται από την απατηλή λάμψη της κάλπικης πληρότητας που αποδιώχνει σθεναρά το καθρέφτισμα με την αφτιασίδωτη αλήθεια που απαιτεί την ανάληψη προσωπικών ευθυνών.

Η δημιουργός λοιπόν έχοντας ως βάση ένα ερωτικό τρίγωνο, αναδεικνύει βαθύτερα ζητήματα της ανθρώπινης ύπαρξης και τονίζει πρώιμα την αποξένωση του ατόμου που πλέον αποτελεί μέρος των κοινωνικών μελετών, αλλά και την αδυναμία του να λειτουργήσει ως ισορροπιστής των εξελίξεων της προσωπικής του ζωής.

Ο Ήθαν Φρομ επιθύμησε βέβαια να ξεφύγει από όσα τον ταλάνιζαν, δηλώνοντας ακόμα και την πρόθεσή του να ακολουθήσει την οδό της εσωτερικής μετανάστευσης – που αποτελούσε ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της περιόδου που τοποθετείται η εξιστόρηση του έργου – έστω και αν δεν ήταν σίγουρος αν αυτή ήταν η βέλτιστη λύση για τα προβλήματά του. Παγιδεύτηκε όμως από τη δυσχερή οικονομική του κατάσταση και από το έντονο αίσθημα καθήκοντος απέναντι στη νόμιμη και καταπιεστική σύζυγό του.

Η βούλησή του να μην προκαλέσει κακό στους άλλους μονοπώλησε τη σκέψη του ακόμα και όταν διέκρινε επιτέλους μια αχτίδα φωτός στο αδιέξοδο τούνελ. Κατά συνέπεια υπό αυτήν την έννοια ο ίδιος ορίζεται στα πλαίσια του έργου ως θύτης και θύμα σε μια ιστορία όπου η ζωή και ο θάνατος φαίνονται να συνυπάρχουν και κανένας από τους δυο να μην προτίθεται να παραχωρήσει τη θέση του στον άλλο.