Από την Ισμήνη Χαρίλα

«Έναν μικρό σπασμό στα βλέφαρα που δεν έκλεισαν εντελώς, αλλά σαν τους φακούς μιας φωτογραφικής μηχανής άλλαξαν την εστίασή τους…».

Η συγκεκριμένη φράση λοιπόν θα μπορούσε κάλλιστα να συνοψίσει τον κεντρικό πυρήνα ενός λογοτεχνικού έργου και δη τον «Παριζιάνο» από τον οποίο προέρχεται.

Το εν λόγω πόνημα, που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Μεταίχμιο και σε μετάφραση της Αναστασίας Δεληγιάννη, έχει μεταφραστεί συνολικά σε δεκαεφτά γλώσσες, τιμήθηκε το 2019 με το Εθνικό βραβείο λογοτεχνίας της Παλαιστίνης και αποτελεί την πρώτη μυθιστοριογραφική απόπειρα της Ιζαμπέλα Χαμάντ που έλαβε το 2018 και το βραβείο λογοτεχνίας Plimpton.

Η συγγραφέας ανεβάζει ευθύς εξ’ αρχής πολύ ψηλά τον πήχη και απευθύνεται σ’ ένα αναγνωστικό κοινό που έχει βαθειά γνώση της λογοτεχνίας και δεν αναζητά σ’ ένα βιβλίο τα προσωπικά του «θέλω», αλλά την ίδια τη λογοτεχνική αξία που δεν διέπεται από την ευρηματική εμπορικότητα που τείνει να αγγίξει τα όρια του ευφάνταστου και απατηλού, αλλά σέβεται τους όρους της πραγματικότητας.

Στο πολυπρόσωπο αυτό αφήγημα επομένως συναντώνται όλα τα χαρακτηριστικά του ρεαλισμού και οι ήρωες είναι οι άνθρωποι της διπλανής πόρτας που αποκαλύπτονται μέσω των πράξεων και των αντιδράσεών τους στα τεκταινόμενα. Η δε ιστορία αυτή καθαυτή παρουσιάζεται όπως συνέβη, δίχως ψιμύθια ή κομπασμούς, ενώ η αφηγηματική πορεία διατηρεί χαμηλούς τόνους δίχως εξάρσεις.

Με εμφανή επιρροή από το γαλλικό μυθιστόρημα του δεκάτου ενάτου αιώνα και κυρίως από τη λεπτομερειακή περιγραφή των κειμένων του Μπαλζάκ και την «Αισθηματική Αγωγή» του Φλωμπέρ, η Χαμάντ απεικονίζει με ακρίβεια τα ήθη, τη νοοτροπία και τα ιστορικά γεγονότα που σημάδεψαν την Παλαιστίνη από τις αρχές του εικοστού αιώνα ως τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.

Βασικός πρωταγωνιστής είναι ο Μιντχάτ Κεμάλ. Ένας νεαρός που, ενώ πηγαίνει αρχικά στο Μονπελιέ για να σπουδάσει ιατρική, καταλήγει τελικά φοιτητής ιστορίας και φιλοσοφίας στο Παρίσι και μετέπειτα έμπορος υφασμάτων στην πατρίδα του, την Παλαιστίνη. Μέσω του Μιντχάτ λοιπόν και των προσώπων που τον περιβάλλουν, η συγγραφέας αναλύει όλες τις πτυχές και τα συναισθήματα της ανθρώπινης ύπαρξης. Τη φιλία, τον έρωτα, τον φόβο για το άγνωστο, την αίσθηση νίκης ή ήττας και τις ετερόκλητες ψυχολογικές επιπτώσεις, τη μοναχικότητα της σκέψης, τη διαφορετικότητα των λαών που μπορεί να οδηγήσει είτε στη διάσπαση, είτε στην αριστουργηματική μέθεξη και σαφώς την επίδραση του πολέμου και της ειρήνης.

Στο σημείο δε αυτό, θα πρέπει να αναφερθεί ότι η διάσταση του πολέμου δεν αποτυπώνεται μόνο μέσω της αιματηρής διένεξης ανάμεσα στους λαούς ή στις αντίπαλες ομάδες, αλλά και της μάχης του ατόμου με τον ίδιο τον εαυτό του και της προσπάθειάς του να συμβιβάσει από τη μια πλευρά τις επιθυμίες με τις υποχρεώσεις και από την άλλη να επιλέξει αν θα παραμείνει στην όχθη του οριζομένου καθήκοντος ή αν θα τολμήσει να υπερβεί τα εσκαμμένα, διεκδικώντας το δικαίωμα της ελεύθερης βούλησης.

Η ζωή προχωρά σε συνάρτηση με τον θάνατο, ο οποίος τόσο ως απτή, όσο και ως φιλοσοφική θεώρηση που αντικατοπτρίζεται στην απώλεια ιδεών, συναισθημάτων ή σε πεπερασμένες βιωματικές καταστάσεις αναδεικνύεται κατά κάποιον τρόπο σε πρωταρχικό ρυθμιστή, αφού είναι εκείνος που προκαλεί και απαιτεί την επίδειξη θάρρους, τόλμης, αντίστασης και διεκδίκησης του δικαιώματος στη ζωή και την ευτυχία.

Ως εκ τούτου, μέσω της ενδελεχούς ψυχογραφικής ανάλυσης, της στοχαστικής φιλοσοφικής έκφρασης και της αποτύπωσης των πραγματικών γεγονότων που απασχόλησαν τον πλανήτη, η δημιουργός συνθέτει ένα ιστορικό και κοινωνικό έπος που αποτελεί μια ανθρώπινη μικρογραφία με τις αντιθέσεις, τις ομοιότητες και τον αγώνα επικράτησης ανάμεσα στα δυο φύλα, αλλά παράλληλα και μια απτή απόδειξη του σημαντικού ρόλου που διαδραματίζει η παρέμβαση του περίγυρου στην ατομική πορεία και εξέλιξη.