Από την Ισμήνη Χαρίλα
«Εάν δεν είχα γεννηθεί Αιγύπτιος, θα ήθελα να ήμουν Αιγύπτιος», δηλώνει ο Μουσταφά Κιαμήλ και ο ήρωας στο πρώτο διήγημα του συλλογικού έργου του Αλάα Αλ Ασουάνι με τίτλο «Θα ήθελα να ήμουν Αιγύπτιος», που κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Πατάκη και σε μετάφραση της Ευγενίας Γραμματικοπούλου, αναρωτιέται για ποιο πράγμα διακρίνονται οι Αιγύπτιοι, ενώ θεωρεί ότι οι ιδιότητές τους είναι η δειλία, η υποκρισία, η αδιαντροπιά, η δουλικότητα, η οκνηρία, η μοχθηρία και η ικανότητά τους να κρύβουν την αληθινή τους φύση πίσω από ψεύδη και φωνασκίες.
Το πολυφωνικό αυτό αφηγηματικό έργο περιλαμβάνει δεκαεπτά διηγήματα, δεκαεπτά διαφορετικά πορτραίτα ανθρώπων και δεκαεπτά διαφορετικές ιστορίες που δεν αναφέρονται ουσιαστικά μόνο στην Αίγυπτο, αλλά ψυχρογραφούν ανθρώπους που με κάποιον τρόπο μπορούν να εντοπιστούν σε κάθε τόπο, σε κάθε εποχή, σε κάθε φυλή και σε κάθε χώρα.
Με απλό, ανεπιτήδευτο ύφος και κινούμενος στα όρια του κοινωνικού ρεαλισμού, ο συγγραφέας κατασκευάζει ένα ψηφιδωτό στο οποίο περιγράφει ουσιαστικά την ίδια την ανθρωπότητα. Βασιζόμενος σε βιωματικές εμπειρίες, ο Ασουάνι επιχειρεί να επισημάνει την απόκλιση μεταξύ πραγματικότητας και μυθοπλασίας και να αναδείξει την πλάνη των αναγνωστών που παραπλανούνται οικειοθελώς και θεωρούν ότι το κείμενο ενός μυθοπλαστικού έργου δεν αντανακλά απλώς την πραγματικότητα, αλλά είναι πραγματικότητα.
Στο εν λόγω πόνημα επομένως, που υπήρξε απαγορευμένο από τη λογοκρισία, όπως μας πληροφορεί ο ίδιος ο Ασουάνι στον πρόλογό του, θίγεται μια πλειάδα θεμάτων που ταλανίζουν τον σύγχρονο κόσμο. Μοναξιά, προδομένα όνειρα, απόπειρα διαφυγής από τα προβλήματα με την αρωγή τεχνητών παραδείσων, παραφροσύνη, εκμετάλλευση, ψευδαίσθηση της υπεροχής, αδικία, αναξιοκρατία, υπερτέρηση ακατάλληλων ατόμων που κατέχουν άριστα την τέχνη της χειραγώγησης και του εκβιασμού, ρατσισμός σε όλες τις μορφές του, προδοσία, αμάθεια και σε αντιδιαστολή νοσταλγική υπερθεμάτιση των ηθικών αξιών, της δύναμης της φιλίας, της εμπιστοσύνης, της υποστήριξης και μια κρυφή ματιά σ’ ένα μακρινό, αλλά συνάμα κοντινό παρελθόν που παλεύει να κρατηθεί ζωντανό και να διατηρήσει τα ψήγματα ομορφιάς και καθαρότητας που έχουν χαθεί κάτω από ένα προσωπείο ασχήμιας και ρυπαρότητας.
Όπως και σε προηγούμενα αφηγήματα, ο Ασουάνι, έντονα πολιτικοποιημένος, ιδρυτικό μέλος του πολιτικού κινήματος Κιφάγια και πολέμιος του θρησκευτικού φανατισμού, εμπλέκει επιπρόσθετα στη ροή της διήγησης τον ρόλο της πολιτικής και της θρησκείας που διαχρονικά καθορίζουν τις τύχες των λαών και επηρεάζουν τις ιστορικές εξελίξεις. Χαρισματικός και άξιος συνεχιστής του Ναγκίμπ Μαχφούζ, όπως έχουν σχολιάσει οι κριτικοί λογοτεχνίας, ταξιδεύει ακόμα μια φορά τον αναγνώστη με τον λόγο του και τον ωθεί να συλλογιστεί και ιδίως να αναλογιστεί τη θέση του στον κόσμο και στο περιβάλλον που κινείται.
